Een punctie, onderzoek of behandeling kan spanning oproepen. Zeker wanneer een patiënt eerdere zorgmomenten als belastend heeft ervaren, vraagt dat om zorgvuldige voorbereiding en passende afleiding. Virtual reality en de Qwiek.up bieden allebei audiovisuele afleiding, maar doen dat op een andere manier.
VR sluit de patiënt via een headset visueel en auditief af van de behandelomgeving. De Qwiek.up projecteert beeld en geluid op plafond of muur. Daardoor blijft de omgeving zichtbaar en kan de zorgverlener contact houden. Welke inzet past, hangt af van de patiënt, de handeling en de ruimte.
Afleiding tijdens een medische handeling vraagt om maatwerk
Afleiding kan de aandacht tijdelijk verleggen tijdens een zorgmoment. Voor kinderen is dat vaak onderdeel van de voorbereiding op een onderzoek, prik of infuus. Ook volwassen patiënten kunnen behoefte hebben aan rust, herkenning of een ander focuspunt in een onbekende omgeving.
De vorm van afleiding moet aansluiten bij wat de patiënt nodig heeft. Sommige patiënten willen zich volledig concentreren op een andere ervaring. Anderen willen juist contact houden met een ouder, partner of zorgverlener. Die voorkeur verdient een plek in het behandelplan.
In het Wilhelmina Kinderziekenhuis wordt daarom samen met kind en ouders gekeken naar de passende vorm van afleiding. In de afleidingsbox staan meerdere hulpmiddelen, waaronder een VR bril en de Qwiek.up. De inzet begint dus niet bij het hulpmiddel, maar bij het kind.
Wat VR kan toevoegen tijdens medische handelingen
VR kan een patiënt onderdompelen in een digitale omgeving, bijvoorbeeld een spel, natuurervaring of ontspanningsoefening. Een systematische review naar VR bij opgenomen patiënten beschrijft dat VR in verschillende klinische situaties is onderzocht als ondersteuning bij acute pijn en angst. De kwaliteit en opzet van studies verschillen per toepassing.
Volledige onderdompeling kan passend zijn
Een headset kan passend zijn wanneer een patiënt graag zo min mogelijk van de behandelomgeving ziet of hoort. Bij een patiënt die de technologie prettig verdraagt, kan die gerichte aandacht helpen om het zorgmoment anders te beleven.
Vooral bij patiënten die bewust kiezen voor een individuele ervaring kan VR waarde toevoegen. De interventie vraagt wel om voorbereiding, een goede pasvorm en duidelijke afspraken met de patiënt. Een zorgteam bepaalt daarbij zelf wanneer een headset veilig en praktisch ingezet kan worden.
Een VR bril past niet bij iedere patiënt of situatie
Een VR bril beperkt het zicht op de behandelkamer en op de mensen rondom de patiënt. Dat kan minder passend zijn wanneer oogcontact, uitleg of aanwezigheid van een naaste juist belangrijk is. Ook kunnen fysieke comfort, hygiëne en de beschikbare tijd op de afdeling meewegen.
Bij jonge kinderen en patiënten die snel overprikkeld of verward raken, vraagt een volledig afgeschermde ervaring om extra aandacht. Cochrane (Cochrane is a global, independent, non-profit network of health researchers, professionals, patients and carers who work together to produce and promote trusted, high-quality health information that improves health and healthcare worldwide.) schrijft over VR bij kinderen dat de voordelen en risico’s afhankelijk zijn van de inzet en de onderzochte situatie. Kies daarom niet op basis van techniek alleen, maar op basis van een individuele zorgvraag.
Qwiek.up biedt audiovisuele afleiding met ruimte voor contact
De Qwiek.up projecteert beeld en geluid op plafond of muur. De patiënt draagt niets op het hoofd en kan tegelijk naar de projectie, een ouder of de zorgverlener kijken. Qwiek.up ondersteunt daarmee een vorm van belevingsgerichte zorg waarin afleiding en contact naast elkaar kunnen bestaan.
De zorgverlener houdt contact met de patiënt
De Qwiek.up houdt de patiënt beschikbaar voor verbale en non verbale communicatie. Een zorgverlener kan uitleg geven, reageren op spanning en het tempo aanpassen. Een ouder of naaste kan mee kijken en actief betrokken blijven bij het zorgmoment.
Medisch pedagogisch zorgverleners van het Emma Kinderziekenhuis beschrijven dat de Qwiek.up in de voorbereiding wordt afgestemd op de coping van het kind. Sommige kinderen willen tijdens een handeling controle houden en blijven kijken. Andere kinderen willen de focus verleggen. Een open projectie laat ruimte voor beide reacties.
De Qwiek.up is mobiel inzetbaar in ziekenhuiszorg
Qwiek.up brengt beeld en geluid naar de behandelkamer, verpleegafdeling of IC. De mobiele belevingsmodule kan op een plafond of muur projecteren en is daardoor niet gebonden aan een vaste ruimte. Het team kan de inhoud kiezen die op dat moment aansluit bij de patiënt.
In het Clemenshospital wordt de Qwiek.up op de IC ingezet als afwisseling op de omgevingsprikkels die patiënten daar ervaren. Het Martini Ziekenhuis beschrijft inzet op de IC, geriatrie, kindergeneeskunde en het Brandwondencentrum. Deze praktijkverhalen illustreren hoe teams audiovisuele beleving op verschillende afdelingen kunnen inpassen.
Vergelijk VR en Qwiek.up vanuit de zorgvraag
VR en Qwiek.up beantwoorden een andere zorgvraag. VR richt zich op individuele onderdompeling. Qwiek.up maakt een gedeelde audiovisuele beleving mogelijk waarin patiënt, naaste en zorgverlener contact kunnen houden. Onderstaande vergelijking helpt om dat verschil bespreekbaar te maken.
| Onderwerp | Qwiek.up | VR bril |
|---|---|---|
| Afleidingsvorm | Beeld en geluid in de ruimte | Digitale individuele omgeving |
| Contact tijdens de handeling | Patiënt blijft zichtbaar en aanspreekbaar | Zicht op de omgeving is beperkt |
| Betrokkenheid van naasten | Naasten kunnen meekijken | Ervaring is individueel |
| Gebruik op het hoofd | Geen hulpmiddel op het hoofd | Headset wordt soms gedragen |
| Inzet in de ruimte | Projectie op plafond of muur | Individuele apparatuur per patiënt |
| Afstemming op de patiënt | Belevingsmodule en contact zijn aanpasbaar | Content en headsetervaring zijn aanpasbaar |
Deze vergelijking is geen voorschrift. VR kan passend zijn wanneer een patiënt bewust kiest voor volledige onderdompeling. Qwiek.up kan passend zijn wanneer afleiding, contact en flexibiliteit tegelijk nodig zijn. Bespreek de keuze binnen het team en neem de voorkeur van de patiënt mee.
Bronnen
- Smith et al., The Effectiveness of Virtual Reality in Managing Acute Pain and Anxiety for Medical Inpatients: Systematic Review
- Cochrane, voordelen en risico’s van VR als afleiding bij kinderen
- Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis, projector als afleiding bij kinderen
- Franciscus, inzet van Qwiek.up in het ziekenhuis